- Պարո՛ն Գազազյան, Ձեր կենսագրությունում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում լեզվաբանական կրթությունը, որը ստացելեք Վալերի Բրյուսովի անվան պետական համալսարանում։ Ինչպե՞ս ազդեց այս ակադեմիական ուղին Ձեր մասնագիտական մտածողության և լրագրողական ոճի ձևավորման վրա։

- Թերթում կամ ամսագրում աշխատելու համար անհրաժեշտ է առաջին հերթին մասնագիտական լեզվաբանական հմտություն և բավարար ընթերցողական փորձ՝ սեփական դատողությունների ձևավորման համար։ Ուսումնական հաստատությունը սահմանում է մտավոր չափանիշներ, սովորեցնում մտածողության կարգապահություն, ինքնանվիրում և համբերություն, ինչը ակադեմիական միջավայրից դուրս հաճախ անձնական ընտրության հարց է։ Բարձրագույն կրթությունը տալիս է լեզվի հիմնարար գիտելիքներ՝ իրական գրագիտություն։ Սեփական ոճի և հեղինակային շարադրանքի ձևավորումը տեղի է ունենում կոնկրետ խմբագրական փորձառության ընթացքում և կարող է զարգանալ ամբողջ ստեղծագործական կյանքի ընթացքում։

- Հիշու՞մ եք այն պահը, երբ բանասերից վերածվեցիք պրակտիկ լրագրողի և լրագրությունը դարձավ Ձեր հիմնական մասնագիտական ուղղությունը։

- Ինստիտուտ ընդունվելու պահին ես արդեն համագործակցում էի մի շարք հանրապետական թերթերի հետ, և ուսանողական տարիներին իմ հրապարակումները պարբերաբար լույս էին տեսնում մամուլում։ Դիպլոմ ստանալուց հետո ես ոչ մշտական թղթակցի կարգավիճակից անցա երիտասարդական «Կոմսոմոլեց» թերթի աշխատակցի կարգավիճակին։ Փաստացի ես ակադեմիական իմաստով բանասեր չդարձա, բայց լիովին ներգրավվեցի լրագրության պրակտիկ գործունեության մեջ։ Մասնագիտական ռուսերենի իմացությունն ևռուսական ու արտասահմանյան գրականության մշտական ընթերցանությունը,վերլուծությունը շարունակում են մնալ անբաժանելի հիմք լրագրողի համար՝ առանց դրանց դժվար է ոչ միայն գրել, այլև պատասխանատվություն կրել ընթերցողի վրա ունեցած ազդեցության համար։

- Ձեր երկարամյա աշխատանքը տպագիր և միջազգային լրատվամիջոցներում, այդ թվում՝ Deutsche Welle-ի թղթակցի պաշտոնում, ձևավորել է հարուստ մասնագիտական փորձ։ Որո՞նք են եղել, Ձեր կարծիքով, երկարատև և կայուն աշխատանքի համար կարևոր որակները տարբեր խմբագրական մշակույթներում։

- Փորձը գալիս է տարիների ընթացքում, սակայն մեծ դեր են խաղացել նաև ուսուցիչներն ու գործընկերները՝ պրոֆեսիոնալ ուժեղ մասնագետներ, որոնցից ես սովորել եմ։ Այս լրագրողական դպրոցն ինձ հնարավորություն տվեց դառնալ Deutsche Welle-ի թղթակից Հայաստանում. ես այդ լրատվականի առաջինթղթակիցն էի հանրապետությունում։ Աշխատանքը այնտեղ զարգացրեց կետադրության ճշգրտություն և մեծ պատասխանատվության զգացում, քանի որ նյութերը կարդում էին ամբողջ աշխարհում։ Ես գիտակցաբար շատ եմ խոսում ուսուցիչների մասին, քանի որ մինչ այսօր շարունակում եմ սովորել. պրոֆեսիոնալի համար սա անխուսափելի է։ Երբ լրագրողը դադարում է զարգանալ և ընթերցողին առաջարկել նոր բան ՝ ձևի ու բովանդակության տեսանկյունից, նրան դադարում են կարդալ՝ ինչը նշանակում է մասնագիտական ավարտ կամ երկրորդական դերեր։

- Դուք աշխատել եք թղթակցից մինչև գլխավոր խմբագիր «Կոմսոմոլեց», «Հայաստանի ձայն», «Նոր ժամանակ» և այլ թերթերում, հետո դարձել եք Deutsche Welle-ի Հայաստանի թղթակիցը։ Որ փուլն էրառավել կարևոր և ինչու։

- Այս փուլերը ավելի շատ եղել են լրագրության ճանապարհի քայլեր, քան ճակատագրական շրջադարձային պահեր։ Ես աշխատել եմ նաև «Հայաստանի Հանրապետություն» թերթում և այլ հրատարակություններում, հրապարակվել եմ «գլյանացե» ամսագրերում և աշխարհահռչակ շաբաթաթերթերումՌուսաստանում, Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում։ Հրատարակությունների անունները նշանակություն չունեն՝ դրանք շատ են։ Մինչև հիմա, երբ միտքս աշխատում է և հումորի զգացում կա, շարունակում եմ գրել, և միշտ գտնվում է հրատարակություն, որը հետաքրքրված է համագործակցությամբ։

- Վերջին տասնամյակների ընթացքում Հայաստանում լրագրությունը ենթարկվել է լուրջ փոփոխությունների՝ քաղաքական ու հասարակական անցումների, թվայնացման և մեդիա սպառման փոփոխությունների հետևանքով։ Ո՞ր փոփոխություններն եք համարում առավել կարևոր, և ինչպե՞ս են դրանք անդրադարձել լրագրողի մասնագիտական պատասխանատվության վրա։

- Լրագրությունը կտրուկ փոփոխություններ է կրել.տպագիր մամուլը տեղափոխվել է ինտերնետ, իսկ որոշ ժանրեր՝ ակնարկ, ֆելետոն, էսսե, գրեթե վերացել են՝ զիջելով տեղը ռեպորտաժին և նորություններին։ Այսօր նորությունը ներկայացվում է առանց լրագրողի կարծիքի, իսկ վերնագրում կամ տեքստում դիրքորոշման ցանկացած դրսևորում կարող է վերածվել քարոզչության։ Հրապարակման մեջ ցանկալի է տեսնել երկու տեսակետ նույն խնդրի շուրջ։ Ներկա իրավիճակում լրատվամիջոցները բաժանվել են երկու մասի՝իշխանամետ և ընդդիմադիր, որոնցից ընդդիմադիր լրատվամիջոցներն ավելի շատ տարածք ունեն։ Ազատ մամուլ կա, սակայն հաճախ չի պահպանվում հրապարակային խոսքի պատասխանատվությունը, և ստեղծվում է ոչ թե լրագրություն, այլ ձայնի մրցակցություն։

- Ձեր լրագրողական կարիերան ընդգրկում է մի քանի տասնամյակ. կարո՞ղ եք հիշել որևէ խորհրդանշական դեպք՝ վաղ տարիներից կամ ավելի ուշ փորձից։ 

- 45 տարվա ընթացքում ինձ տրվել է հնարավորություն լուսաբանելու երկրաշարժը, երեք պատերազմները, խորհրդարանի կրակոցները, զանգվածային բողոքները, ինչպես նաև լրագրողների ծեծերն ու շանտաժը։ Հատկապես հիշարժան է եղել Հայաստանի նախագահի առաջին ելույթը ԱՄՆ Գլխավոր Ասամբլեայում, որտեղ ես եղել եմ միակ հայ լրագրողը։ Այս փորձը ինձ ուղղորդեց դեպի գրականություն, որտեղ հնարավոր է ամբողջությամբ վերլուծել ապրածը՝ այլ ոճով և ավելի լայնբառապաշարով։

- Դուք Ձեր սեփական գրական կայքի հեղինակն եք, կայքը ստեղծվել է Ձեր ընկերների նախաձեռնությամբ. ինչպե՞ս եք վերաբերվում հեղինակային տարածքի թվայնացմանը, և արդյո՞ք ինտերնետը փոխում է գրականության և լրագրության ընկալումը։
- Այո ՝ կայքը ստեղծվել է ընկերների նախաձեռնությամբ, սակայն ներկայումս ժամանակավորապես չի գործում։ Ես գնահատում եմ թվայնացումը գրականության և լրագրության առաջխաղացման համար,բայց ինքս նախընտրում եմ թղթային գիրքը՝ լուսանկարներով և տպագրական թանաքի հոտով։ Նոր պատմություն հրապարակելիս Facebook-ում բաժանորդների արձագանքները օգնում են հասկանալ դրա ընկալումը։ Թվային տարածքը կարևոր է, սակայն պետք է հաշվի առնել, որ մարդիկ ընթերցում և դիտում են բովանդակությունը փոքր էկրանների վրա, ինչը երբեմն տարօրինակ է թվում, օրինակ,ֆիլմ դիտել ձեռքի չափի էկրանով։

- Դուք հայտնի եք ոչ միայն որպես լրագրող, այլև որպես «Արևի ստվերում», «Ժուռֆակ» գրքերի և «Պատմվածքներ» ժողովածուի հեղինակ։ Ի՞նչ տեղ են զբաղեցնում այս գրական ստեղծագործությունները Ձեր մասնագիտական ուղու մեջ, ի՞նչ թեմաներ եք ձգտում բացահայտել։

- Շատ լրագրողներ, տարբեր լրագրողական ժանրերում փորձ կուտակելով և վարպետանալով, ժամանակի ընթացքում գալիս են գրականություն, հատկապես այն պահին, երբ առաջանում է լրագրությունից «թռչելու» ցանկություն ու բառերի ամբողջ պաշարը նոր ստեղծագործական դաշտում կիրառելու կարիք։ Այդպես եղավ նաև իմ դեպքում։ Որոշեցի սկսել մեմուարներից, թեև շատ հեղինակներ սովորաբար դրանցով ավարտում են իրենց ստեղծագործական ուղին։ Իմ մեմուարները հավաքել եմ երկուգրքում՝ «Արևի ստվերում» և «Ժուռֆակ», ինքս եմ ձևակերպել այն ժանրը, որի շրջանակում հանդես եմ եկել՝ կենսառեպորտաժ։ Ինձ համար կարևոր էր ոչ միայն պատմել իմ մասին և հիշել ընկերներիս, այլև փոխանցել մամուլում ձեռք բերած մասնագիտական փորձը՝ այն գիտելիքը, որը լրագրության դասագրքերում չի ներկայացվում։ Արդյո՞ք հաջողվել է՝ թող դատեն ընթերցողները։ 

- Եվ վերջում. 2025-ին Վալերի Բրյուսովի անվան համալսարանը նշեց իր 90-ամյակը. ինչ մաղթանքներ ունեք ուսանողներին, դասախոսներին և շրջանավարտներին։ 

- Ընդունեք իմ անկեղծ շնորհավորանքներն այս նշանակալի տարեդարձի կապակցությամբ։ Ուսանողնե՛ր, հարգեք դասախոսներին՝ նրանք ձեզ ավելի բանիմաց են դարձնում և պատրաստում ընտրությունների համար։ Դասախոսնե՛ր, գնահատեք ուսանողներին՝ հնարավոր է, որ թոշակի տարիներին կարդաքնրանց հեղինակած գրքերը։ Շրջանավարտնե՛ր, հիշեք ձեր առաջին քայլերը։ Մաղթում եմ բոլորին խաղաղություն, ամուր առողջություն և մի փոքր օպտիմիզմ։