ՄԱՆԿԱԿԱՆ ԵՐԿԱԹՈՒՂԻ
It was the readiness with which he spoke of them. It was the context. He knew that I had arrived in Scotland, for my first visit, just an hour earlier.
Մանկական երկաթուղու ստեղծման պատմությունը
«Հայրենիք», «Պիոներական» և «Ուրախություն» կայարանները 1937 թվականից հարմարվետ տեղակայված են Մանկական երկաթուղի այգում: 1929-ին Մազմանյան-Հալաբյան-Քոչար եռյակը Մոսկվայից եկավ Հայաստան՝ վերափոխելու քաղաքի դիմագիծը: Նրանց վերադարձից 6 տարի անց, ՀԿԿ կենտկոմում, Աղասի Խանջյանի գլխում ծնվեց Մանկական երկաթգիծ ունենալու գաղափարը, և նա էլ գաղափարն առաջ տարավ: Նախատեսված էր շահագործման հանձնել նոյեմբերի 7-ին՝ հոկտեմբերյան հեղափոխության օրը, բայց պաշտոնական բացումն արվեց հուլիսի 6-ին:1937-ին՝ իր մահից օրեր առաջ, Աղասի Խանջյանը դրեց հիմնարկեքի առաջին քարը: Վերոնշյալ եռյակից Ճարտարապետ ընտրվեց Միքայել Մազմանյանը,նա նախագծեց այգին ու ամիսներ անց աքսորվեց Նորիլսկ: ԽՍՀՄ տարածքում կար 40 այսպիսի այգի, մեկը Երևանում էր։
If a building becomes architecture, then it is art
Առաջին կայարանի շենքը փայտից էր, հետո փոխվեց տուֆով: Ճարտապետական լուծումներով բնությունն ու կառույցները միաձուլվում էին: Ռելիեֆից ելնելով, «Հայրենիք» կայարանի շենքը գտնվում է անմիջապես ջրանցքի վերևում՝ գետի վրա: Դա սովորական կայարան չէր. այստեղ էր ապրում կայարանապետը, հերթապահի առաձնասենյակն էլ էր այստեղ, հեռագրատունն էլ, առողջապահական սենյակն ու դրամարկղը նույնպես: Առաջին շոգեքարշը բերվեց Պոդոլսկի շոգեքարշային գործարանից: Անունը՝ 159-434 էր և ուներ 3 վագոն: Այսօր ծերուկը գտնվում է «Հայրենիք» կայարանի տարածքում: Հետո՝ PAFAWAG-ը եկավ, որն ուներ մետաղական մարդատար վագոններ: Հետո հրավիրեցին ТУ2-116 ջերմաքարշին: Այգին հատկապես պահանջված էր դառնում «մայովկաների» ժամանակ: Տոմսարկղը «Հայրենիք» կայարանի շենքում էր: Բայց տոմս գրեթե չէր օգտագործվում: Ժամանակակիցները պատմում են, որ երկաթուղին անվճար էր: Խաղահրապարակում կային ջրի մեծ ավազաններ, շատրվաններ, ընթերցարան, պարերի, մարզախաղերի հրապարակ և ծիծաղի սենյակ: Տարածքում կար նաև փոքր մարզադաշտ: Պիոներները կարմիր վզկապներով կանգնում էին կառամատույցի մոտ և ողջունում ժամանողներին:
Գնացքն «Ուրախությունից» «Պիոներական» կայարանով հասնում էր «Հայրենիք»: Այսօր «Ուրախությունն» էլ չի գործում, գնացքն ուղղակի անցնում է կայարանի կողքով: «Պիոներականը» կա, բայց՝ որպես կառամատույց, գնացքն այստեղ էլ չի կանգնում, շարունակում է իր ուղին՝ վերադառնալով «Հայրենիք»:
Խորհրդային տարիներին գնացքն աշխատում էր նաև ձմռանը, կային հատուկ ձմեռային վագոններ: Այգի մտնողին ողջունում էին ԽՍՀՄ հերոսներին նվիրված աղբյուրները, Վիլյամ Պետրոսյանի Հովազ քանդակը, դե իսկ այգուն իր խիստ աչքերով հետևում էր Ստալինի արձանը: Այն ժամանակ Լենինի, այժմ Մաշտոցի պողոտայից երկու թունելով հասնում էին այգի: Ի դեպ, թունելներն Ալեքսանդր Թամանյանի նախագծի մի մասն էին: Նա ուզում էր թունելներով Հրազդանի զով շունչը բերել քաղաք։ Մոտ 400 մ երկարությամբ թունելները քաղաքի կենտրոնի շնչուղիներն էին: Հետո, երբ սկսվեց երկրորդ աշխարհամարտը, դրանք պետք է ծառայեին որպես ապաստարան:
Թունելները կարող էին լինել նաև արագընթաց ուղիներ, կամ էլ Բարեկամության մետրոյից դեպի Երևանի Լամպերի գործարան տանող կայարան: (Թունելներից մեկն այսօր ծանրաբեռնված է աղբով և չի գործում, մյուսն էլի օդ է մատակարարում քաղաքին, բայց՝ ոչ Հրազդանի զով օդը:)
Each page is counted, but no folio or page number is expressed or printed, on either display pages or blank pages.
Երկաթուղին գործարկումից հետո․ նշանակությունն ու դերը քաղաքում
Book design is the art of incorporating the content, style, format, design, and sequence of the various components of a book into a coherent whole. In the words of Jan Tschichold, "methods and rules upon which it is impossible to improve, have been developed over centuries. To produce perfect books, these rules have to be brought back to life and applied."
Follow Lucy Newton on Twitter and join the mailing list