Հայկական ավանդական տարազը դարերի խորքից եկող մշակութային ժառանգություն է, որը ձևավորվել է ժողովրդի կենսակերպի, աշխարհընկալման և գեղագիտական պատկերացումների համադրությամբ։ Այն երբեք պարզապես հագուստ չի եղել․ տարազը կրել է ինքնության, սոցիալական դիրքի, տարիքային ու ընտանեկան կարգավիճակի մասին տեղեկատվություն՝ միաժամանակ դառնալով ազգային մտածողության և արժեքների արտահայտման միջոց։ Պատմականորեն հայկական տարազը զարգացել է տարբեր տարածաշրջաններում՝ ունենալով յուրահատուկ ձևեր, գույներ և զարդանախշեր։ Յուրաքանչյուր տարազ պատմում է իր կրողի մասին՝ բացահայտելով նրա բնակավայրի կլիմայական պայմանները, զբաղմունքը և անգամ հավատալիքները։ Գործվածքների ընտրությունից մինչև մանրակրկիտ ասեղնագործությունը՝ ամեն դետալ կրել է խորհրդանշական նշանակություն։

վոյս տաթև

Սակայն ժամանակի ընթացքում, հատկապես գլոբալիզացիայի ազդեցության պայմաններում, ավանդական տարազը աստիճանաբար դուրս է եկել առօրյա կիրառությունից՝ իր տեղը զիջելով ժամանակակից նորաձևությանը։ Այդուհանդերձ, վերջին տարիներին նկատվում է հետաքրքրության նոր ալիք՝ հատկապես երիտասարդների շրջանում, ովքեր փորձում են վերարժևորել ազգային հագուստը և այն ներկայացնել նոր ձևաչափերով։ Մի քանի ոլորտներում առավել ակտիվ վերածնունդ է ապրում ավանդական հագուստը` հարսանեկան տարազներ, ավանդական զարդեր, մերօրյա ժամանակակից հագուստ:

Պատմականորեն հայկական հարսանեկան արարողություններում տարազը ունեցել է առանձնահատուկ նշանակություն՝ հանդես գալով ոչ միայն որպես տոնական հագուստ, այլև որպես խորհրդանշական արժեք։ Այն արտահայտել է ընտանիքի պատիվը, սոցիալական դիրքը, նյութական վիճակը և կարևորագույնը՝ ավանդույթներին ու ազգային արժեքներին հավատարիմ մնալը։ Հարսանիքը համարվել է կյանքի կարևորագույն իրադարձություններից մեկը, և այդ օրը կրվող տարազը պետք է լիներ ամենաշքեղն ու ամենալավ մշակվածը։

Այսպիսով, ավանդական տարազի այս հարուստ ու բազմաշերտ համակարգը ոչ միայն պատմական արժեք ունի, այլև շարունակում է մնալ մշակութային ինքնության կարևոր կրող։ Մեր օրերում հատկապես հարսանեկան արարողությունների ժամանակ նկատվում է երիտասարդների հետաքրքրվածության աճ․ շատ զույգեր ընտրում են ավանդական տարազը կամ դրա տարրերը՝ իրենց հարսանեկան արարողությունը առավել ազգային և խորհրդանշական դարձնելու նպատակով։ Հարսի տարազը հաճախ վերաիմաստավորվում է ժամանակակից ձևավորումներով, սակայն պահպանում է իր հիմնական կառուցվածքն ու խորհրդանշական բովանդակությունը։

Այսպիսով, կարելի է եզրակացնել, որ հայկական հարսանեկան տարազը պարզապես անցյալի ժառանգություն չէ, այլ կենդանի մշակութային մաս, որը շարունակում է վերաիմաստավորվել և պահպանել իր նշանակությունը նաև մեր օրերում։ Այն միավորում է պատմությունը, խորհրդանիշները և ազգային ինքնությունը՝ դառնալով ոչ միայն գեղագիտական, այլև արժեքային ընտրություն։

Աստղիկի համար հատկապես կարևոր է, որ այդ զարդերի մեջ ամփոփված խորհուրդն ու իմաստը պահպանվի։ Նրա համոզմամբ՝ զարդերը պետք է ոչ միայն կրել, այլև հասկանալ։ Այդ պատճառով նա յուրաքանչյուր զարդի հետ դնում է փոքրիկ բացիկներ, որտեղ պատմվում է տվյալ զարդի ծագման, նշանակության և պատմության մասին՝ օգնելով, որ մարդիկ ոչ միայն կրեն դրանք, հիանան դրանց գեղեցկությամբ, այլ նաև ճանաչեն իրենց մշակույթը։

Այսպիսով, հին հայկական զարդարվեստի պահպանումն ու դրա արդիական մեկնաբանությունը կարևոր դեր ունեն մեր մշակութային ժառանգության շարունակականության մեջ։ Ժամանակակից վարպետները, պահպանելով ավանդական ձևերն ու խորհուրդը, կարողանում են ստեղծել նոր, արդիական աշխատանքներ, որոնք միաժամանակ կապ են ապահովում անցյալի և ներկայի միջև։ Այս մոտեցման շնորհիվ զարդերը չեն կորցնում իրենց պատմական ու խորհրդանշական արժեքը, այլ վերածվում են կենդանի մշակույթի մասի՝ հասկանալի և կիրառելի նաև մեր օրերում:

Ժամանակակից աշխարհում հայկական մոտիվները չեն սահմանափակվում միայն ավանդական տարազների վերականգնմամբ կամ դրանց ուղիղ կիրառմամբ։ Դրանք աստիճանաբար ներթափանցում են նաև առօրյա և նորաձև հագուստի տարբեր ձևերի մեջ՝ դառնալով ժամանակակից ոճի կարևոր բաղադրիչ։ Այսօր ազգայինը ներկայանում է ոչ միայն ամբողջական տարազների կերպով, այլև դետալների, նախշերի, գունային լուծումների և խորհրդանշական տարրերի միջոցով։ Հայկական զարդանախշերը, ասեղնագործությունները, հին խորհրդանիշները վերաիմաստավորվում են՝ հարմարեցվելով ժամանակակից ճաշակին և պահանջներին։ Այսպիսով, ձևավորվում է մի յուրահատուկ համադրություն, որտեղ ավանդականն ու արդիականը միահյուսվում են՝ ստեղծելով նոր, ինքնատիպ և ազգային ինքնությունը պահպանող ոճ։

Բրենդի անվանումը պատահական չէ ընտրված։ «Շամշիկները» աղավնիներ են, որոնք եղել են հայկական ավանդական տարազի անբաժանելի բաղադրիչներից։ Դրանք կիրառվել են որպես զարդեր և ամրացվել են տարազի աջ ու ձախ կողմերում։ Ըստ ավանդույթի՝ հարսների քայլելիս շամշիկները ձայն են արձակել՝ ունենալով չարխափան նշանակություն, իսկ ըստ Վարդապետ Կոմիտասի վկայությունների համաձայն՝ շամշիկները համարվել են «սրտի կաքավներ»։

Բրենդի յուրաքանչյուր ստեղծագործություն հիմնված է հայկական մշակութային ժառանգության վրա․ ավանդական տարրերը վերամշակվում են և ինտեգրվում ժամանակակից հագուստի մեջ։ Այդ կերպ պահպանվում է ազգային ինքնությունը՝ միաժամանակ ստեղծելով արդի, հարմար և էսթետիկ լուծումներ, որոնք համադրում են անցյալն ու ներկան։

Բրենդի հագուստները ներկայացվել են մի շարք տեղական և միջազգային ցուցահանդեսներում՝ արժանանալով լայն հետաքրքրության և դրական արձագանքի։ Դրանք առանձնահատուկ ուշադրություն են գրավել հատկապես երիտասարդների շրջանում, ովքեր հաճախ են ընտրում ավանդական մոտիվներով ժամանակակից լուծումները՝ որպես ինքնարտահայտման և ազգային ինքնության պահպանման ձև։

Նորաձևության շաբաթները կարևոր նշանակություն ունեն այս գործում, քանի որ դրանք միջազգային հարթակ են, որտեղ տարբեր երկրների դիզայներներ ներկայացնում են իրենց աշխատանքները լայն լսարանի և օտարազգի մասնագետների առաջ։ Այսպիսի միջոցառումները հնարավորություն են տալիս ոչ միայն ներկայացնել ազգային ինքնությունը, այլև հասկանալ, թե որքանով են ավանդական մոտիվներով հագուստները մրցունակ և ներգրավված համաշխարհային նորաձևության մեջ։ Դրանց միջոցով կարելի է գնահատել, թե հայկական զարդանախշերն ու ավանդական տարրերը ինչ արձագանք են ստանում միջազգային հարթակներում, և որքանով են դրանք ընկալելի ու հետաքրքիր տարբեր մշակույթների ներկայացուցիչների համար։
վոյս Էլեն

«Մարաշլեան» ֆոտոատելիեն հիմնադրվել է 2013 թվականին Էմմա Մարաշլյանի կողմից և հանդիսանում է Հայաստանում առաջին ստուդիաներից մեկը, որը մասնագիտացած է հայկական ազգային և ռետրո հագուստներով ֆոտոսեսիաների կազմակերպման մեջ։

Այս հայտարարությունը փաստում է վերջին 4 տարիներին ֆոտոատելյեի հաճախորդների աճը: