Հայկական ավանդական տարազը դարերի խորքից եկող մշակութային ժառանգություն է, որը ձևավորվել է ժողովրդի կենսակերպի, աշխարհընկալման և գեղագիտական պատկերացումների համադրությամբ։ Այն երբեք պարզապես հագուստ չի եղել․ տարազը կրել է ինքնության, սոցիալական դիրքի, տարիքային ու ընտանեկան կարգավիճակի մասին տեղեկատվություն՝ միաժամանակ դառնալով ազգային մտածողության և արժեքների արտահայտիչ։ Պատմականորեն հայկական տարազը զարգացել է տարբեր տարածաշրջաններում՝ ունենալով յուրահատուկ ձևեր, գույներ և զարդանախշեր։ Յուրաքանչյուր տարազ պատմում է իր կրողի մասին՝ բացահայտելով նրա բնակավայրի կլիմայական պայմանները, զբաղմունքը և անգամ հավատալիքները։ Գործվածքների ընտրությունից մինչև մանրակրկիտ ասեղնագործությունը՝ ամեն դետալ կրել է խորհրդանշական նշանակություն։

վոյս տաթև

Սակայն ժամանակի ընթացքում, հատկապես գլոբալիզացիայի ազդեցության պայմաններում, ավանդական տարազը աստիճանաբար դուրս է եկել առօրյա կիրառությունից՝ իր տեղը զիջելով ժամանակակից նորաձևությանը։ Այդուհանդերձ, վերջին տարիներին նկատվում է հետաքրքրության նոր ալիք՝ հատկապես երիտասարդների շրջանում, ովքեր փորձում են վերարժևորել ազգային հագուստը և այն ներկայացնել նոր ձևաչափերով։ Մի քանի ոլորտներում առավել ակտիվ վերածնունդ է ապրում ավանդական հագուստը` հարսանեկան տարազ, ավանդական զարդեր, մերօրյա ժամանակակից հագուստ և ֆ......:

Պատմականորեն հայկական հարսանեկան արարողություններում տարազը ունեցել է առանձնահատուկ նշանակություն՝ հանդես գալով ոչ միայն որպես տոնական հագուստ, այլև որպես խորհրդանշական համակարգ։ Այն արտահայտել է ընտանիքի պատիվը, սոցիալական դիրքը, նյութական վիճակը և կարևորագույնը՝ ավանդույթներին ու ազգային արժեքներին հավատարիմ մնալը։ Հարսանիքը համարվել է կյանքի կարևորագույն իրադարձություններից մեկը, և այդ օրը կրվող տարազը պետք է լիներ ամենաշքեղն ու ամենալավ մշակվածն։

Հարսի տարազը սովորաբար առանձնացել է իր բազմաշերտ կառուցվածքով և հարուստ ձևավորմամբ։ Այն ներառել է երկար շրջազգեստ, վերնազգեստ, գոգնոց, ինչպես նաև գլխազարդեր, որոնք հաճախ զարդարված են եղել մետաղադրամներով, արծաթյա կամ ոսկյա տարրերով։ Գլխազարդը ունեցել է ոչ միայն գեղագիտական, այլև խորհրդանշական նշանակություն՝ ընդգծելով կնոջ ամուսնական կարգավիճակը։ Գույները ևս պատահական չեն ընտրվել․ կարմիրը խորհրդանշել է կյանքն ու պտղաբերությունը, իսկ ոսկեգույնը՝ բարեկեցությունն ու լիությունը։ Ասեղնագործության յուրաքանչյուր նախշ կրել է իր իմաստը՝ կապված հավատալիքների, պաշտպանական խորհուրդների և ընտանեկան բարօրության հետ