Հայկական գորգարվեստ. ինքնություն ԵՎ պահպանման խնդիրներ
Ուսանող` Շուշանիկ Հովհաննիսյան
Դիպլոմային աշխատանքի ղեկավար` Լիլիկ Ստեփանյան, բ.գ.թ.
Դիպլոմային աշխատանքի ղեկավար` Լիլիկ Ստեփանյան, բ.գ.թ.
Հայկական գորգագործությունը սկսվել է հազարավոր տարիներ առաջ՝ դեռ վաղ միջնադարում։ Առաջին գորգերը ոչ միայն տաքություն և հարմարավետություն էին ապահովում, այլև պատմում էին ժողովրդի կյանքի, հավատալիքների ու սովորույթների մասին։
Յուրաքանչյուր գորգ իր մեջ կրում է պատմություն․ այն կարող է պատմել առասպելներ, խորհրդանիշներ կամ բնական աշխարհը՝ կենդանիներ, ծաղիկներ, աստղեր։ Հին վարպետների նուրբ աշխատանքը ու վառ գունապնակը դարձրել են հայկական գորգերը աշխարհում ճանաչված և հիացմունք առաջացնող արվեստ։
Այսօր հայկական գորգերը շարունակում են ապրել՝ միախառնելով ավանդական մոտեցումները նորարար դիզայնի հետ, և հիշեցնելով մեզ մեր մշակութային ժառանգության ուժեղ և գեղեցիկ պատմությունը։
Յուրաքանչյուր գորգ իր մեջ կրում է պատմություն․ այն կարող է պատմել առասպելներ, խորհրդանիշներ կամ բնական աշխարհը՝ կենդանիներ, ծաղիկներ, աստղեր։ Հին վարպետների նուրբ աշխատանքը ու վառ գունապնակը դարձրել են հայկական գորգերը աշխարհում ճանաչված և հիացմունք առաջացնող արվեստ։
Այսօր հայկական գորգերը շարունակում են ապրել՝ միախառնելով ավանդական մոտեցումները նորարար դիզայնի հետ, և հիշեցնելով մեզ մեր մշակութային ժառանգության ուժեղ և գեղեցիկ պատմությունը։
Վիշապագորգ
Վիշապներ, Կենաց ծառ՝ ուժի և պաշտպանության նշաններ։
Գորգագետ Աստղիկ Ամիրբեկյան
Ալավերդիի գորգարվեստի դպրոցի հիմնադիր, ով տարիներ շարունակ զբաղվում է հայկական գորգագործության պահպանմամբ և փոխանցմամբ նոր սերնդին։
Ալավերդիի գորգարվեստի դպրոցի հիմնադիր, ով տարիներ շարունակ զբաղվում է հայկական գորգագործության պահպանմամբ և փոխանցմամբ նոր սերնդին։
2014 թվականից սկսեցի դասավանդել, և այսօր արդեն ունենք 300–500 աշակերտներ։ Նրանցից շատերը արդեն իրենք են սկսել դասավանդել, և տարբեր համայնքներում ձևավորվել են գորգագործական նոր կենտրոններ։
Գորգագետ Աստղիկ Ամիրբեկյան
Գորգարվեստի դպրոցը՝ ժամանակի ընթացքում
Ավանդույթը պահպանվում և զարգանում է
Ավանդույթը պահպանվում և զարգանում է
Եթե գորգարվեստի դպրոցներում փորձ է արվում պահպանել ավանդույթը, ապա կան նաև պատմություններ, որոնք խոսում են դրա կորստի մասին։ Այդ մասին հիշում է Շուշիի գորգերի թանգարանի հիմնադիր Վարդան Ասծատրյանը
Վարդան Ասծատրյան
Շուշիի գորգերի թանգարանի հիմնադիր
Շուշիի գորգերի թանգարանի հիմնադիր
2020 թվականի պատերազմի ընթացքում, Շուշիի գրավումից օրեր առաջ, Ասծատրյանին հաջողվել է փրկել թանգարանի կարևոր նմուշները՝ Երևան տարհանելով շուրջ 160 գորգ և այլ մշակութային արժեքներ։
Վարդան Ասծատրյանը 2011 թվականի սեպտեմբերի 2-ին՝ Արցախի անկախության օրը, Շուշիում հիմնադրել է գորգերի թանգարան։ Թանգարանում ներկայացված են Արցախի տարբեր գյուղերից հավաքված հարյուրամյակների պատմություն ունեցող գորգեր, որոնք ձեռք են բերվել դեռևս 2000-ականների սկզբից։
Ասծատրյանի խոսքով՝ այս գորգերը պահպանվել են շնորհիվ մարդկանց վերաբերմունքի․ շատերը չեն վաճառել դրանք, սակայն պատրաստակամությամբ փոխանցել են թանգարանին՝ գիտակցելով դրանց մշակութային արժեքը։
Վարդան Ասծատրյանի համոզմամբ՝ առանց այս մոտեցման թանգարանի ստեղծումը դժվար թե հնարավոր լիներ։
Ասծատրյանի խոսքով՝ այս գորգերը պահպանվել են շնորհիվ մարդկանց վերաբերմունքի․ շատերը չեն վաճառել դրանք, սակայն պատրաստակամությամբ փոխանցել են թանգարանին՝ գիտակցելով դրանց մշակութային արժեքը։
Վարդան Ասծատրյանի համոզմամբ՝ առանց այս մոտեցման թանգարանի ստեղծումը դժվար թե հնարավոր լիներ։
Շուշիի գորգերի թանգարանի հիմնադիր Վարդան Ասծատրյան
Լուսանկարները Վարդան Ասծատրյանի արխիվից
Գորգարվեստի պահպանման գործում կարևոր դեր ունեն նաև մարզային կրթական կենտրոնները, որտեղ ավանդույթը փոխանցվում է նոր սերնդին:
Գորգագործությունը երեխաներին ուսուցանում է ոչ միայն ձեռքի հմտություններ, այլև օգնում է նրանց կապվել իրենց ազգային արմատների ու ինքնության հետ։ Մեր խմբակը գործում է արդեն 8-10 տարի, և այդ ընթացքում դարձել է ոչ միայն ուսուցողական, այլև մշակութային կենտրոն։ Նախկինում խմբակը գրավում էր ավելի շատ երեխաների, և մարդիկ մեծ հետաքրքրությամբ էին մասնակցում։
Այսօր մենք փորձում ենք երեխաներին հետաքրքրել գորգագործությամբ և կարպետագործությամբ, փոխանցել ավանդույթները՝ այն դարձնելով հասանելի և զվարճալի նոր սերնդի համար։ Կարևոր է, որ նրանք ոչ միայն սովորեն տեխնիկան, այլև հասկանան իրենց ստեղծածի մշակութային արժեքը։
Այսօր մենք փորձում ենք երեխաներին հետաքրքրել գորգագործությամբ և կարպետագործությամբ, փոխանցել ավանդույթները՝ այն դարձնելով հասանելի և զվարճալի նոր սերնդի համար։ Կարևոր է, որ նրանք ոչ միայն սովորեն տեխնիկան, այլև հասկանան իրենց ստեղծածի մշակութային արժեքը։
Աննա Հովհաննիսյան
Գորգագործության ուսուցիչ
Մեր փոքրիկ սաները սովորում են գորգագործության ու կարպետագործության գաղտնիքները՝ պահպանելով մեր ազգային ավանդույթները
Այսօր երեխաները քիչ են ներգրավված, և դա մեծապես կապված է գորգագործության մասին համացանցում տեղեկության պակասի հետ։ Հարկավոր է ավելացնել տեղեկություններ և տարածել մշակույթը, որպեսզի նոր սերունդը ավելի շատ հետաքրքրվի այս արվեստով։
Արցախ կարպետ
Գորգարվեստի լուսաբանումը հայկական մամուլում
Աղյուսակը ցույց է տալիս, որ տարիների ընթացքում հայկական գորգարվեստի թեման մամուլում սկսել է ավելի հաճախ հայտնվել և աստիճանաբար դարձել է ավելի բազմաշերտ։ Եթե նախկինում նյութերը հիմնականում սահմանափակվում էին պատմական ներկայացմամբ, ապա այսօր արդեն ընդգրկում են նաև վերականգնման ծրագրեր, արտադրություն և մշակութային նախաձեռնություններ։
Սակայն, չնայած քանակական աճին, թեմայի խորքային վերլուծությունը դեռևս լիարժեք չէ։ Շատ դեպքերում բացակայում է խնդիրների համակարգային ներկայացումը, ինչպես նաև հասարակական և պետական մակարդակներում դրանց արձագանքի քննարկումը։
Սակայն, չնայած քանակական աճին, թեմայի խորքային վերլուծությունը դեռևս լիարժեք չէ։ Շատ դեպքերում բացակայում է խնդիրների համակարգային ներկայացումը, ինչպես նաև հասարակական և պետական մակարդակներում դրանց արձագանքի քննարկումը։
Ժամանակահատվածը
Նյութերի բնույթը
Նյութերի տարածվածությունը
Վերլուծության խորությունը
2010–2015 թթ.
Պատմական, մշակութաբանական նյութեր
Սահմանափակ, քիչ
Մակերեսային
2015–2020 թթ.
Պատմություն + արտադրության և նախաձեռնությունների լուսաբանում
Աճող, բայց ոչ կայուն
Միջին
2019–2026 թթ.
Պատմություն, վերականգնում, կրթական ծրագրեր, նախագծեր
Մասամբ աճել է
Ավելի բարձր, բայց ոչ լիարժեք