Մարգարան Հայաստանի Արմավիրի մարզի սահմանամերձ գյուղերից է՝ տեղակայված Արաքս գետի ափին։ Բնակավայրը հայտնի է դեռևս 8-րդ դարից, իսկ ժամանակակից գյուղը ձևավորվել է 19-րդ դարի սկզբին․ ըստ ավանդության՝ այն հիմնադրել է Մարգար անունով արհեստավոր, որի անունով էլ կոչվել է գյուղը։

Գյուղը գտնվում է Երևանից մոտ 38 կմ հեռավորության վրա՝ Հայաստանի և Թուրքիայի սահմանին, ինչի շնորհիվ ունի կարևոր աշխարհագրական ու ռազմավարական դիրք։ Այստեղ է գտնվում Հայաստան–Թուրքիա սահմանային անցակետը, որը 1993 թվականից փակ է։

2023 թվականին Թուրքիայում տեղի ունեցած երկրաշարժից հետո անցակետը ժամանակավորապես բացվել է հումանիտար օգնության տեղափոխման համար, ինչից հետո աշխատանքներ են տարվել դրա հնարավոր վերագործարկման ուղղությամբ։

2025 թվականին Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցիչ Սերդար Քըլըչը ժամանել է Հայաստան, որտեղ «Մարգարա» սահմանային անցակետում հանդիպել է ՀՀ հատուկ ներկայացուցիչ, ԱԺ փոխնախագահ Ռուբեն Ռուբինյանի հետ։ Սակայն ներկայումս անցակետի հնարավոր բացման վերաբերյալ հստակ տեղեկություն չկա։

«Ես կարծում եմ, որ «Մարգարա» սահմանային անցակետը պետք է բացվի, բայց մինչև այդ մենք՝ որպես պետություն ու ժողովուրդ, պիտի պատրաստ լինենք։ Պատրաստ լինենք թե՛ անվտանգային, թե՛ հոգեբանական առումով։ Շատ կարևոր է, որ սա չընկալվի որպես նվեր Թուրքիայի կողմից։ Մենք իրավունք չունենք ուրանալու Ցեղասպանությունը․ դա ամոթ է։
Ինչպես նաև չենք կարող մոռանալ մեր զոհերին։ Իմ աշակերտներից էլ կան զոհեր…» – ասում է նա, ապա լռում է, հայացքը ուղղելով պատուհանից դուրս՝ դեպի իրենց տան մոտ գտնվող այգին, որտեղ Մարգարայի զոհերի հուշահամալիրն է։
«Ահա այնտեղ է մեր պատմությունը, մեր ցավը, մեր հիշողությունը»,- հավելում է Կիմա Կարապետյանը։

« Մենք պարտավոր ենք ճիշտ կրթել մեր սերունդներին, ձևավորել նրանց մտածողությունը ու արժեհամակարգը։ Իմ խորին համոզմամբ՝ ամեն ինչ սկսվում է դպրոցից։ Եթե ուզում ենք ունենալ հզոր պետություն, պետք է առաջին հերթին հզորացնենք մեր դպրոցը։ Ես հաճախ եմ հիշում Միջնաբերդ գրքից մի միտք․ «Վատ է, երբ սիրտը հաղթում է հոգուն։ Վատ է, երբ զգացմունքը հաղթում է ոգուն»։ Կարծում եմ՝ մենք հենց այս տրամաբանությամբ պետք է առաջ շարժվենք»։ -ասում է տիկին Կարապետյանը:

«Ես կարծում եմ, որ դրական կողմերը շատ են, սկսած տնտեսականից մինչև այլ ոլորտներ։ Ամեն ինչ ավելի էժան կլինի, ապրանքները հասանելի կդառնան, մարդիկ հեշտությամբ կկարողանան առևտուր անել», – ասում է նա։
«Չեմ կարծում, որ գյուղի խանութներին դա կարող է խանգարել։ Ընդհակառակը, բիզնեսի բնագավառում դա աճի հնարավորություն կարող է բերել։ Գյուղը կզարգանա, նոր աշխատատեղեր կստեղծվեն, և համայնքը կարժևորվի որպես կարևոր սահմանամերձ կենտրոն»։

«Հայկական կողմից չեմ տեսնում ռազմավարական մոտեցում։ Եթե նման մոտեցում լիներ, ապա դրա հիմքում նաև գիտահեն մոտեցում կլիներ»։