Կյանքը հայ-թուրքական սահմանին
Մարգարա գյուղի պատմությունը
Կյանքը հայ-թուրքական սահմանին
Մարգարա գյուղի պատմությունը
Մարգարան Հայաստանի Արմավիրի մարզի սահմանամերձ գյուղերից է՝ տեղակայված Արաքս գետի ափին։ Բնակավայրը հայտնի է դեռևս 8-րդ դարից, իսկ ժամանակակից գյուղը ձևավորվել է 19-րդ դարի սկզբին․ ըստ ավանդության՝ այն հիմնադրել է Մարգար անունով արհեստավոր, որի անունով էլ կոչվել է գյուղը։
Front matter, or preliminaries, is the first section of a book and is usually the smallest section in terms of the number of pages. Each page is counted, but no folio or page number is expressed or printed, on either display pages or blank pages.
To produce perfect books, these rules have to be brought back to life and applied.
To produce perfect books, these rules have to be brought back to life and applied.
Front matter, or preliminaries, is the first section of a book and is usually the smallest section in terms of the number of pages. Each page is counted, but no folio or page number is expressed or printed, on either display pages or blank pages.
To produce perfect books, these rules have to be brought back to life and applied.
To produce perfect books, these rules have to be brought back to life and applied.
Գյուղը գտնվում է Երևանից մոտ 38 կմ հեռավորության վրա՝ Հայաստանի և Թուրքիայի սահմանին, ինչի շնորհիվ ունի կարևոր աշխարհագրական ու ռազմավարական դիրք։ Այստեղ է գտնվում Հայաստան–Թուրքիա սահմանային անցակետը, որը 1993 թվականից փակ է։
2023 թվականին Թուրքիայում տեղի ունեցած երկրաշարժից հետո անցակետը ժամանակավորապես բացվել է հումանիտար օգնության տեղափոխման համար, ինչից հետո աշխատանքներ են տարվել դրա հնարավոր վերագործարկման ուղղությամբ։
2025 թվականին Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցիչ Սերդար Քըլըչը ժամանել է Հայաստան, որտեղ «Մարգարա» սահմանային անցակետում հանդիպել է ՀՀ հատուկ ներկայացուցիչ, ԱԺ փոխնախագահ Ռուբեն Ռուբինյանի հետ։ Սակայն ներկայումս անցակետի հնարավոր բացման վերաբերյալ հստակ տեղեկություն չկա։
«Մարգարացիները հնուց եկած մի խոսք ունեն․ աշխարհի որ ծայրում էլ լինես՝ Ամերիկայում թե Աֆրիկայում, եթե ասես «ինձ տարեք Մարգարա», անպայման կբերեն ու ճիշտ տեղում՝ մեր գյուղում, կթողնեն»։ — ասում է Կիմա Կարապետյանը։
Կիմա Կարապետյան
Մարգարայի բնակիչ, մանկավարժ
«Ես կարծում եմ, որ «Մարգարա» սահմանային անցակետը պետք է բացվի, բայց մինչև այդ մենք՝ որպես պետություն ու ժողովուրդ, պիտի պատրաստ լինենք։ Պատրաստ լինենք թե՛ անվտանգային, թե՛ հոգեբանական առումով։ Շատ կարևոր է, որ սա չընկալվի որպես նվեր Թուրքիայի կողմից։ Մենք իրավունք չունենք ուրանալու Ցեղասպանությունը․ դա ամոթ է։
Ինչպես նաև չենք կարող մոռանալ մեր զոհերին։ Իմ աշակերտներից էլ կան զոհեր…» – ասում է նա, ապա լռում է, հայացքը ուղղելով պատուհանից դուրս՝ դեպի իրենց տան մոտ գտնվող այգին, որտեղ Մարգարայի զոհերի հուշահամալիրն է։
«Ահա այնտեղ է մեր պատմությունը, մեր ցավը, մեր հիշողությունը»,- հավելում է Կիմա Կարապետյանը։
« Մենք պարտավոր ենք ճիշտ կրթել մեր սերունդներին, ձևավորել նրանց մտածողությունը ու արժեհամակարգը։ Իմ խորին համոզմամբ՝ ամեն ինչ սկսվում է դպրոցից։ Եթե ուզում ենք ունենալ հզոր պետություն, պետք է առաջին հերթին հզորացնենք մեր դպրոցը։ Ես հաճախ եմ հիշում Միջնաբերդ գրքից մի միտք․ «Վատ է, երբ սիրտը հաղթում է հոգուն։ Վատ է, երբ զգացմունքը հաղթում է ոգուն»։ Կարծում եմ՝ մենք հենց այս տրամաբանությամբ պետք է առաջ շարժվենք»։ -ասում է տիկին Կարապետյանը:
Ինչպես նաև չենք կարող մոռանալ մեր զոհերին։ Իմ աշակերտներից էլ կան զոհեր…» – ասում է նա, ապա լռում է, հայացքը ուղղելով պատուհանից դուրս՝ դեպի իրենց տան մոտ գտնվող այգին, որտեղ Մարգարայի զոհերի հուշահամալիրն է։
«Ահա այնտեղ է մեր պատմությունը, մեր ցավը, մեր հիշողությունը»,- հավելում է Կիմա Կարապետյանը։
« Մենք պարտավոր ենք ճիշտ կրթել մեր սերունդներին, ձևավորել նրանց մտածողությունը ու արժեհամակարգը։ Իմ խորին համոզմամբ՝ ամեն ինչ սկսվում է դպրոցից։ Եթե ուզում ենք ունենալ հզոր պետություն, պետք է առաջին հերթին հզորացնենք մեր դպրոցը։ Ես հաճախ եմ հիշում Միջնաբերդ գրքից մի միտք․ «Վատ է, երբ սիրտը հաղթում է հոգուն։ Վատ է, երբ զգացմունքը հաղթում է ոգուն»։ Կարծում եմ՝ մենք հենց այս տրամաբանությամբ պետք է առաջ շարժվենք»։ -ասում է տիկին Կարապետյանը:
«Դրական կողմերը շատ են, սկսած տնտեսականից մինչև այլ ոլորտներ։ Ամեն ինչ ավելի էժան կլինի, ապրանքները հասանելի կդառնան, մարդիկ հեշտությամբ կկարողանան առևտուր անել», – ասում է նա։
«Չեմ կարծում, որ գյուղի խանութներին դա կարող է խանգարել։ Ընդհակառակը, բիզնեսի բնագավառում դա աճի հնարավորություն կարող է բերել։ Գյուղը կզարգանա, նոր աշխատատեղեր կստեղծվեն, և համայնքը կարժևորվի որպես կարևոր սահմանամերձ կենտրոն»։
«Չեմ կարծում, որ գյուղի խանութներին դա կարող է խանգարել։ Ընդհակառակը, բիզնեսի բնագավառում դա աճի հնարավորություն կարող է բերել։ Գյուղը կզարգանա, նոր աշխատատեղեր կստեղծվեն, և համայնքը կարժևորվի որպես կարևոր սահմանամերձ կենտրոն»։
Անահիտ Սաղաթելյան
Մարգարայի բնակիչ, խանութպան
Մարգարայի բնակիչ, խանութպան
Մարգարայի վարչական ղեկավարի աշխատավայր
Մարգարա բնակավայրի վարչական ղեկավար Էդգար Ենոքյանը հրաժարվեց խոսել «Մարգարա» սահմանային անցակետի վերաբերյալ։ Նա չուզեց, որ իր խոսքը հանրային միջավայրում մեկնաբանվի, ասելով, որ երբեք հանրային հարցազրույցներ չի տվել և այս անգամ էլ չի ցանկանում տալ, որովհետև ցանկացած մեկնաբանություն անցակետի մասին կարող է որոշ շրջանակների կողմից դիտվել որպես թրքամոլություն։
Նա նաև հավելեց, որ առանձնապես տեղյակ էլ չէ և չի հետաքրքրվում անցակետի հետ կապված հարցերով։
«Այս պահին Հայաստան–Թուրքիա որևէ սահմանյին անցակետ, այդ թվում նաև Մարգարայի անցակետի բացումը իրատեսական չեմ համարում։ Պատճառը շատ պարզ է՝ Թուրքիան դա չի ուզում։ Թեև կան տարբեր հայտարարություններ, կա իմիտացիա ։ Գործնականում թուրքական կողմը չունի շահագռգռվածություն Հայատանի հետ բացելու իրենց իսկ կողմից փակված սահմանը: Փակ սահմանի միջոցով Թուրքիան ճնշում է գործադրում Հայաստանի վրա, առավելապես հայ հասարակության վրա՝ փորձելով ստեղծել ընկալում, թե եթե արվեն հերթական զիջումները, դրա դիմաց «կտրվի» բաց սահմանը։ Մինչդեռ, նույնիսկ հերթական զիջումներից հետո սահմանը չի բացվում, փոխարենը առաջ են քաշվում նոր նախապայմաններ»։
Վարուժան Գեղամյան
Թյուրքագետ
«Հայկական կողմից չեմ տեսնում ռազմավարական մոտեցում։ Եթե նման մոտեցում լիներ, ապա դրա հիմքում նաև գիտահեն մոտեցում կլիներ»։
Թյուրքագետ
2020–2025 թվականներին Թուրքիայից Հայաստան ներմուծումների դինամիկան կրել է կտրուկ փոփոխություններ։
2021 թվականին գրանցվել է զգալի անկում, որը պայմանավորված էր թուրքական ապրանքների ներմուծման ժամանակավոր արգելքով։
Սակայն արդեն 2022 թվականից սկսած՝ ներմուծումները արագ վերականգնվել են՝ հասնելով և նույնիսկ գերազանցելով նախորդ տարիների մակարդակը։
2023–2025 թվականներին նկատվում է կայուն աճ՝ հասնելով մոտ 350 միլիոն ԱՄՆ դոլարի։
Հարկ է նշել, որ ներմուծումների մի զգալի մասը իրականացվում է ոչ թե ուղիղ՝ Թուրքիայից, այլ երրորդ երկրների միջնորդությամբ։ Այս հանգամանքը պայմանավորված է ինչպես քաղաքական սահմանափակումներով, այնպես էլ առևտրային լոգիստիկ շղթաների առանձնահատկություններով, ինչի արդյունքում պաշտոնական վիճակագրությունը կարող է ամբողջությամբ չարտացոլել թուրքական ծագման ապրանքների իրական ներհոսքի ծավալները։
2021 թվականին գրանցվել է զգալի անկում, որը պայմանավորված էր թուրքական ապրանքների ներմուծման ժամանակավոր արգելքով։
Սակայն արդեն 2022 թվականից սկսած՝ ներմուծումները արագ վերականգնվել են՝ հասնելով և նույնիսկ գերազանցելով նախորդ տարիների մակարդակը։
2023–2025 թվականներին նկատվում է կայուն աճ՝ հասնելով մոտ 350 միլիոն ԱՄՆ դոլարի։
Հարկ է նշել, որ ներմուծումների մի զգալի մասը իրականացվում է ոչ թե ուղիղ՝ Թուրքիայից, այլ երրորդ երկրների միջնորդությամբ։ Այս հանգամանքը պայմանավորված է ինչպես քաղաքական սահմանափակումներով, այնպես էլ առևտրային լոգիստիկ շղթաների առանձնահատկություններով, ինչի արդյունքում պաշտոնական վիճակագրությունը կարող է ամբողջությամբ չարտացոլել թուրքական ծագման ապրանքների իրական ներհոսքի ծավալները։
Թուրքիայից Հայաստան ներկրումները ըստ Վիճակագրության կոմիտեյի
If a building becomes architecture, then it is art
Հարցազրույց Տնտեսագետի հետ