- 2020-ը՝ էլեկտրոնային շրջադարձի տարի
- Wildberries-ը ,Ozon-ը և Temu-ն՝ էլեկտրոնային առևտրի առաջատար հարթակները ՀՀ-ում
- Միջնորդ առաքման ծառայությունները ՀՀ-ում
- Օրենքը էլեկտրոնային առևտրի զարգացման հետ համընթա՞ց է քայլում
- Սպառողի խախտված իրավունքները` թվերով
- Առցանց առևտրի զարգացման «ստվերային» կողմը
- Պաշտպանվիր` լինելով տեղեկացված
- Առցանց գնումների հոգեբանական թակարդը
- Ինչպե՞ս կատարել անվտանգ գնումներ, կամ առցանց գնորդի «10 պատվիրան»
Թվային հարթակների տարածումը, միջազգային առևտրային հոսքերի ակտիվացումը և տեխնոլոգիական լուծումները հանգեցրել են նրան, որ առցանց գնումներն այլևս ոչ թե բացառություն են, այլ առօրյայի անբաժան մաս։
Հայաստանում էլեկտրոնային առևտրի զարգացմանը խթանել են միջազգային ճանաչում ունեցող հարթակները՝ Wildberries-ը, Temu-ն և Ozon-ը։
Գրեթե բոլոր հարթակներում պատվերը կարելի է ստանալ 7–15 օրում, որի ընթացքում իրար հաջորդում են պատվերի գրանցման, մշակման, պահեստավորման և առաքման գործընթացները։
Գործնականում հանդիպում են ինչպես սովորական, այնպես էլ արտասովոր պատվերներ․ օրինակ՝ առաքման կետերից մեկում գրանցվել են կենդանի մեղուների պատվերներ, իսկ առավել բարձր արժեք ունեցողներից մեկը ՝ էլեկտրական թեյնիկն էր՝ 75․000 ՀՀ դրամ արժողությամբ։
Ozon-ը՝ համապատասխանաբար երկրորդը և երրորդը։
Բացի այդ, ըստ ՀՀ ՊԵԿ 2025 թ-ի տվյալների ՝ Wildberries-ն արդեն ընդգրկվել է ՀՀ խոշոր հարկատուների ցանկում՝ վճարելով շուրջ 67 մլն ԱՄՆ դոլար հարկ, ինչը վկայում է այս հարթակների աճող տնտեսական ազդեցության մասին։
ՀՀ-ում
Էլեկտրոնային առևտրի զարգացմանը նպաստում են միջնորդ առաքման ծառայությունները, ինչպիսիք են Onex-ը, Globbing-ը և Ber-Ber-ը։ Այս ընկերությունները հնարավորություն են տալիս հայ սպառողներին կատարել գնումներ արտասահմանյան օնլայն հարթակներից՝ ապահովելով պատվերի ընդունում, հասցեների տրամադրում և առաքում դեպի Հայաստան։
Սոֆի Էլիզբարյանը նման խնդրի առաջ է կանգնել 2026 թվականի մարտին, երբ Onex միջնորդ ծառայության միջոցով պատվիրել է iPhone Apple-ի պաշտոնական կայքից , սակայն առաքված փաթեթը եղել է դատարկ։
Սոֆի Էլիզբարյանը նշում է, որ նախնական մերժումից հետո կրկին դիմել է Onex-ին, որի արդյունքում ընկերությունը կապ է հաստատել Apple-ի հետ, սակայն վերջինս ևս հրաժարվել է փոխհատուցում տրամադրել։ Ներկայումս խնդիրը դեռ վերջնական լուծում չի ստացել (2026 թ․ ապրիլ) ։
Հայաստանում էլեկտրոնային առևտուրը կարգավորվում է համապատասխան օրենքներով և նորմատիվ ակտերով, որոնք ուղղված են առցանց առևտրի թափանցիկության ապահովմանը, սպառողների իրավունքների պաշտպանությանը և մրցակցային միջավայրի ձևավորմանը։
ԵԱՏՄ բոլոր երկրներում պատկերը գրեթե նույնն է։
«Ամերիա» ընկերությունների կառավարման խորհրդատվական ծառայության ղեկավար Տիգրան Ջրբաշյանը անդրադառնալով ՀՀ- ում էլեկտրոնային առևտրի իրականացմանը նշում է, որ ներկայումս պետությունը դեռևս ամբողջապես պատրաստ չէ էլեկտրոնային առևտրի ոլորտը հստակ կանոնակարգել և արդյունավետ վերահսկողություն իրականացնել ։ Նրա խոսքով՝ հատկապես Covid-19 համավարակից հետո կտրուկ աճել են ինչպես ապրանքների առաքումները, այնպես էլ օնլայն գործարքների քանակը, սակայն դրանք, մեծամասամբ, մանրածախ են։ Սա ցույց է տալիս, որ էլեկտրոնային առևտուրը զարգանում է ավելի արագ, քան պետական կարգավորող մեխանիզմները, և ոլորտում դեռևս առկա է կարգավորման ու վերահսկողության բարելավման զգալի պահանջ։
փորձագետ-գիտաշխատող Աննա Փախլյանը նշում է, որ Հայաստանի Հանրապետությունում ոլորտային պետական կառույցները իրականացնում են մի շարք գործընթացներ, որոնք ուղղված են էլեկտրոնային միջավայրի զարգացմանն ու կարգավորմանը։
Միևնույն ժամանակ փորձագետը ընդգծում է, որ այդ գործընթացների զգալի մասը պահանջում է ժամանակ և փուլային իրականացում, ինչի պատճառով արդյունքները դեռևս ամբողջությամբ տեսանելի չեն։
Էլեկտրոնային առևտրի զարգացման ֆոնին ստեղծվել են նաև նոր գործիքներ սպառողների հետ հետադարձ կապ ապահովելու նպատակով։ Գործիքներից մեկը Մրցակցության և սպառողների շահերի պաշտպանության հանձնաժողովի «Սպառողի օգնական» հարթակն է, որի միջոցով քաղաքացիները ներկայացնում են առցանց դիմում-բողոքներ իրենց խախտված իրավունքների վերաբերյալ:
ՀՀ Կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ միայն 2025 թվականի առաջին եռամսյակում գրանցվել է 408 բանկային խարդախության դեպք։ Փորձագետների գնահատմամբ, նման դեպքերի շուրջ 99%-ը վերաբերվում է հենց օգտատերերին, ինչը պայմանավորված է թվային գրագիտության ցածր մակարդակով։
Նաև ընդգծում է, որ նման դեպքերից խուսափելու համար անհրաժեշտ է պահպանել օնլայն անվտանգության տարրական կանոնները և առավել զգոն լինել։
Խորհուրդ է տրվում խուսափել կասկածելի հղումներից, օնլայն գնումների համար օգտագործել առանձին քարտեր և դրանց վրա մեծ գումարներ չպահել։
տեղեկացված
Այս նախաձեռնությունները կարևոր դեր են խաղում օգտատերերի վարքագծի ձևավորման գործում՝ նպաստելով ավելի անվտանգ առցանց միջավայրի ձևավորմանը։
Այսպիսի գնումների դեպքում սպառողը հաճախ չի առաջնորդվում իրական անհրաժեշտությամբ, այլ որոշում է կայացնում արագ՝ արտաքին գործոնների ազդեցությամբ։ Միջազգային ակադեմիական հետազոտությունների համաձայն՝ իմպուլսիվ գնումները կազմում են ընդհանուր գնումների մոտ 5–10%-ը:
Հոգեբան Գոհար Գասպարյանի կարծիքով՝ նման գնումները հաճախ պայմանավորված են մարդու արագ հաճույք և դրական էմոցիաներ ստանալու ցանկությամբ։ Գնում կատարելու պահին առաջացող բավարարվածության զգացումը դառնում է հիմնական շարժիչ ուժը, ինչի արդյունքում որոշումները ընդունվում են ոչ թե անհրաժեշտությունից, այլ էմոցիոնալ վիճակից։
Էլեկտրոնային առևտուրը ստեղծում է ինչպես նոր հնարավորություններ, այնպես էլ որոշակի ռիսկեր։ Այն օգնում է արագ, հարմար և առանց սահմանների գնումներ կատարել, սակայն դրա հետ մեկտեղ առաջացնում է նաև տվյալների անվտանգության, խարդախությունների և ոչ վստահելի հարթակների հետ կապված խնդիրներ։
Գիտակցված մոտեցման դեպքում առցանց գնումները կարող են լինել ոչ միայն հարմար, այլև անվտանգ և արդյունավետ։