Լռության մեջ մնացած մշակույթը․ Արցախի ժառանգության ճակատագիրը
Նախագծի հեղինակ՝ Արիանա Հայրապետյան
About us

Արցախը դարեր շարունակ եղել է հայկական մշակույթի կարևորագույն կենտրոններից մեկը։ Նրա տարածքում ձևավորվել և զարգացել են հոգևոր, ճարտարապետական և ոչ նյութական մշակույթի արժեքներ։ 2023 թվականից հետո ստեղծված նոր իրողությունները լրջագույն մարտահրավերներ են առաջադրել Արցախի մշակութային ժառանգության պահպանման հարցում։ Տարածքում մնացած բազմաթիվ հուշարձաններ, եկեղեցիներ, վանքեր, խաչքարեր և պատմական կառույցներ հայտնվել են ոչնչացման, վերափոխման կամ ինքնության աղավաղման վտանգի առաջ։

Ամարասի վանք
2023 թ․ սեպտեմբերից հետո այն գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո, իսկ հայ բնակչության բացակայության պայմաններում վանքը զրկվել է իր բնական համայնքային և կրոնական միջավայրից։ Թեև պաշտոնապես հայտարարվում է հուշարձանի պահպանության մասին, անկախ մշտադիտարկման բացակայությունը և հայկական հոգևոր կյանքի դադարեցումը վկայում են, որ այն գործնականում դուրս է մնացել իր պատմական գործառույթից։
Դադիվանքի վանք

Վանքը պահպանված է կառուցվածքային առումով, սակայն 2020-ից հետո այն գտնվում է ադրբեջանական վերահսկողության ներքո և դուրս է իր պատմական հայկական համայնքային միջավայրից։ Թեպետ որոշ ժամանակ այնտեղ ներկայություն ունեին խաղաղապահ ուժեր և հոգևորականներ, այսօր վանքը փաստացի չի գործում որպես հայկական ակտիվ ուխտավայր։

ՍԲ Ամենափրկիչ Ղազանչեչոց եկեղեցի
Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի
2020 թվականի պատերազմի ընթացքում ծանր վնասվեց հրթիռակոծությունից, ինչի հետևանքով խաթարվեց տաճարի տանիքն ու գմբեթը։ Պատերազմից հետո այն անցավ ադրբեջանական վերահսկողության տակ և փակվեց հայկական եկեղեցական ծառայությունների համար։ Հետագա «վերանորոգման» ընթացքում գմբեթը ապամոնտաժվեց, ինչը առաջացրեց մտահոգություն տաճարի պատմական տեսքի փոփոխման վերաբերյալ։ Այսօր կառույցը կանգուն է, սակայն չի գործում որպես հայկական եկեղեցի, իսկ նրա վերջնական տեսքի և կարգավիճակի մասին հստակ տեղեկատվություն չի հրապարակվում։