«Անցյալի ձայները Սիսիանում․ երբ ավանդույթները մնում են հիշողություններում»
Այսօր սիսիանցիները դժվարանում են խոսել սիսիանի ավանդական կեցաղի մասին, քանի որ շատ քիչ են պահպանվել։ Դարերի ընթացքում փոխանցվել են սերնդեսերունդ, սակայն ավանդույթները ամեն սերնդի նորովի ընդունելը և փոփոխելը հանգլ է նրան, որ դրանք դարձել են հիշողություններ շատերի համար։

Հասմիկ Ազոյան
Sisian turism center-ի տնօրեն, Բասեն հոթելի տնօրեն
Հասմիկը Սիսիանի ավանդական կենցաղի մասին պատմում է ցավով, քանի որ Սիսիանում որպես էդպիսին չկան պահպանված շատ ավանդույթներ։ Եվ պարզաբանում, որ Սիսիանում վերաբնակեցվել են տարբեր տեղերից եկած հայեր,որոնք էլ բերել են իրենց կենցաղը։
Այս ամենից հետո Հասմիկը հիշում է, որ երբ փոքր էր հաց թխելու արարողակարգը տպավորվել էր իր հուշերում։ Մինչ այսօր էլ նա հիշում է և կարծես առաջվա ջերմությունը ստանում։ Հաց թխելը սիսիանցիների համար օգտակար և զվարճալի էր, քանի որ հավաքվում էին բոլոր հարևան կանայք և օգնւմ մեկը մյուսին թխելու այդ հացը։
Նորավան համայնքի տարեց բնակիչ Արուսյակ Բաղդագուլյանն իր հիշողություններով կիսվեց տեսախցիկներից այն կողմ։ Հիշեց, որ ամեն անգամ երբ էրկանք էին օգտագործում մինչև 40 կգ աղանձ (բովված ցորեն) էին աղում և այդ աղացած ցորենը հետո մաղում և ալյուր ստանում։ Եվ միայն դրանից հետո հավաքվում էին, խմոր հունցում,գնդեր անում և թխում թոնրում։ Այսօր էրկանքը միայն օգտագործում են փոխինձ ստանալու համար, այն էլ միայն Տեառնընդառաջին։
Արուսիկ Բաղդագուլյան (թոռնուհին)
Խըդր
Սիսիանում Տեառընդառաջին կա մի ավանդույթ կոչվում է Խըդր։
Խդրը սիսիանցիները համարում են երեխաների տոն, քանի որ երեխաները Տեառնընդառաջին, երեկոյան ժամերին իրենց տոպրակներն են նետում հարևանների և նույնիսկ անծանոթների տան դռնից ներս և թաքնվում, ըստ ավանդույթի տան տերերը պետք է տոպրակի մեջ լցնեն կոնֆետներ և աղանձ, այնուհետև դռան հակառակ կողմում դնեն և ներս գնան։ Երեխաները հայտնվում և ամենքն իր տոպրակն է վերցնում։
Շատերն ասում են, որ սա Թուրքական ավանդույթ է, սակայն ըստ ազգագրագետ Երվանդ Լլայանի սա քրդերի տոնն է եղել, նաև եզդիների։ Քանի որ հայերի հետ ապրել են քրդեր, հայերը ևս սկսել են տոնել Խըդրը։ Իսկ սա տարածվել է Սիսիանում և Նախիջևանում։ Այսօր միայն Սիսիանում են տոնում։
https://www.facebook.com/groups/429413267526403/posts/1642804809520570/
Շաղատի ձիթհանը ևս համարվում էր Սիսիանի ավանդական կենցաղի մի մասնիկ։ Տասնյակ տարիներ օգտագործված այս ձիթհանը տարածաշրջանում միակն էր։ Սիսիանում կար նաև ջրաղաց, որը նույնպես կարևոր մաս էր կազմում սիսիանցիների կենցաղում, սակայն ջրաղացը չի գործում մոտ 7 տարի։
Իսկ Շաղատի ձիթհանը այսօր ևս կարող է լինել տեղացիների կենցաղի մի մասը։
Հասմիկի կարծիքով ավանդույթները պետ է գոնե ձևական ցուցադրելով պահպանել, որ չանհետանան։

Լորիկ Վարդանյան
91 ամյա բնիկ Սիսիանցի Լորիկ Վարդանյան էլ իր մանկության հուշերով կիսվեց։
Պատմեց իր անցյալից, բայց կարծես այդ պահին իր ներկան լիներ։ Մի պահ լռեց, խորասուզվեց մտքերի մեջ և սկսեց ոգևորված պատմել իր մանկության խնոցու, քյուռսիի մասին։